روابط عمومی

 

به گزارش پایگاه خبری،  این مجموعه از سال ۱۳۸۹ با عنوان «دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی» در قالب دانشکده‌ای مستقل و با سه گروه آموزشی جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی و جغرافیای طبیعی فعالیت خود را ادامه داده است.

تحولات ساختاری و توسعه حوزه‌های تخصصی دانشکده در سال‌های بعد، زمینه شکل‌گیری گروه آموزشی گردشگری را فراهم کرد. این گروه از سال ۱۴۰۲ به‌صورت مستقل فعالیت خود را آغاز کرده و در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد دانشجو می‌پذیرد؛ هرچند آموزش گردشگری در دانشکده پیش از استقلال این گروه و از سال 1388 در مقطع کارشناسی ارشد سابقه داشته است. همچنین حوزه جغرافیای سیاسی در مقطع کارشناسی ارشد از سال 1390 در ساختار آموزشی دانشکده فعال بوده است.

بر این اساس، دانشکده را می‌توان مجموعه‌ای علمی با پوشش هم‌زمان ابعاد انسانی، طبیعی، فضایی و کاربردی جغرافیا و علوم برنامه ریزی دانست که ظرفیت‌های آن در حوزه‌هایی همچون برنامه‌ریزی شهری و روستایی، گردشگری، اقلیم‌شناسی، ژئومورفولوژی، مخاطرات طبیعی، سنجش‌از‌دور، سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی و مطالعات محیطی متمرکز شده است.

 

ساختار گروه‌های آموزشی و حوزه‌های تخصصی

گروه جغرافیای انسانی- رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری- برنامه ریزی روستایی

گروه جغرافیای انسانی دارای چند رشته است که شامل جغرافیا و برنامه ریزی شهری، جغرافیا و برنامه ریزی روستایی و جغرافیای سیاسی است.

رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری با برخورداری از اعضای هیأت علمی متخصص، در حوزه‌هایی نظیر برنامه‌ریزی شهری و فضایی، توسعه و بازآفرینی شهری، مسکن، حکمروایی شهری، شهر پایدار و هوشمند، تحلیل‌های فضایی و GIS و مطالعات گردشگری شهری فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی انجام می‌دهد. جهت‌گیری پژوهشی این رشته در سال‌های اخیر، علاوه بر مسائل کلاسیک برنامه‌ریزی شهری، به موضوعات نوظهور و بین‌رشته‌ای از جمله شهر ۱۵ دقیقه‌ای، تاب‌آوری شهری، مخاطرات شهری، مهاجرت، شهر هوشمند و آینده شهرها گسترش یافته است. انتشار پژوهش‌هایی از اعضای گروه در مجلات بین‌المللی حوزه مطالعات شهری، از جمله Cities، نشان‌دهنده حضور این رشته در جریان‌های معاصر پژوهش شهری است.

یکی دیگر از رشته های گروه جغرافیای انسانی، جغرافیا و برنامه ریزی روستایی است. رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی در زمینه برنامه‌ریزی و توسعه فضایی روستاها، توسعه پایدار روستایی، گردشگری روستایی، اقتصاد و معیشت روستایی، سرمایه اجتماعی، مهاجرت، تاب‌آوری و حکمروایی روستایی فعالیت می‌کند. پژوهش‌های این رشته، طیف متنوعی از مسائل توسعه روستایی را دربرگرفته و در سال‌های اخیر موضوعاتی همچون رابطه گردشگری و تحولات فضایی و اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی، تاب آوری سکونتگاه های روستایی در برابر مخاطرات ، ارزش زمین، توسعه پایدار و پایداری جوامع محلی مورد توجه قرار گرفته است. نمونه‌هایی از این مطالعات در مجلات بین‌المللی حوزه مدیریت روستایی و توسعه پایدار منتشر شده‌اند.

جغرافیای سیاسی یکی دیگر از رشته گروه جغرافیای انسانی است. جغرافیای سیاسی به مطالعه کنش متقابل میان فضا، قدرت و سیاست می‌پردازد. این رشته بررسی می‌کند که چگونه تصمیمات سیاسی بر شکل‌گیری و تغییر فضای جغرافیایی تأثیر می‌گذارد و برعکس، چگونه ویژگی‌های جغرافیایی بر رفتار سیاسی و قدرت حکومت‌ها اثرگذار هستند . در حال حاضر در مقطع کارشناسی(انتخاب گرایش) و همچنین کارشناسی ارشد دانشجو پذیرش می نماید.

گروه جغرافیای طبیعی

گروه جغرافیای طبیعی یکی از ارکان اصلی دانشکده در حوزه مطالعات محیطی و جغرافیای طبیعی است.این گروه در حال حاضر در سه رشته اقلیم شناسی و برنامه ریزی محیطی،ژئومورفولوژی و سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشجو جذب می نماید. این گروه با برخورداری از اعضای هیأت علمی متخصص، حوزه‌هایی از جمله اقلیم‌شناسی، تغییر اقلیم، ژئومورفولوژی، هیدرو اقلیم، مخاطرات اقلیمی ،مخاطرات طبیعی، منابع آب و خاک، سنجش‌از‌دور، GIS، فرسایش و رسوب، فرونشست زمین و مخاطرات محیطی را پوشش می‌دهد.

یکی از ویژگی‌های مهم فعالیت‌های پژوهشی این گروه، استفاده از فناوری‌های نوین مکانی برای مطالعه مسائل واقعی محیطی است. ارائه راهکارهای اجرایی در حوزه فرونشست،سیلاب ،خشکسالی ، جزایر گرمایی و مدیریت مخاطرات اقلیمی  با بهره‌گیری از داده‌های سنجش‌از‌دور و شاخص‌هایی مانند LST، NDWI و NDVI، نمونه‌ای از این رویکرد مسئله‌محور است.

رشته اقلیم‌شناسی (آب‌وهواشناسی)  در گروه جغرافیای طبیعی است که به مطالعه رفتار درازمدت جو زمین و تعامل آن با فعالیت‌های انسانی می‌پردازد. این رشته امروزه از مطالعه صرفاً توصیفی فراتر رفته و با تأکید بر تغییر اقلیم، مخاطرات اقلیمی و برنامه‌ریزی محیطی، به یکی از کاربردی‌ترین شاخه‌های جغرافیا تبدیل شده است. این رشته در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشجو پذیرش می کند.

رشته ژئومورفولوژی  در گروه جغرافیای طبیعی است که به مطالعه شکل‌ها و فرایندهای سطح زمین و تعامل آن با فعالیت‌های انسانی می‌پردازد. این رشته امروزه از مطالعه صرفاً توصیفی فراتر رفته و با تأکید بر مخاطرات طبیعی، فرسایش و رسوب، فرونشست زمین و مدیریت محیطی، به یکی از کاربردی‌ترین شاخه‌های جغرافیا تبدیل شده است. این رشته در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشجو پذیرش می‌کند.

رشته سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (RS & GIS) از رشته های فعال در جغرافیای طبیعی است که به جمع‌آوری، پردازش، تحلیل و مدل‌سازی داده‌های مکانی و جغرافیایی می‌پردازد. این رشته امروزه از یک ابزار فنی صرف فراتر رفته و با تأکید بر تحلیل فضایی، پایش محیطی و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، به یکی از کاربردی‌ترین و میان‌رشته‌ای‌ترین شاخه‌های جغرافیا تبدیل شده است. این رشته در مقطع کارشناسی ارشد دانشجو پذیرش می‌کند. همچنین در شورای آموزشی دانشکده مجوز پذیرش دانشجو در مقطع دکتری دریافت نموده است.

 

گروه گردشگری

رشته گردشگری با پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد در سال 1388 راه انداز شد.  همچنین در مقطع کارشناسی از سال ۱۳۹۸ دانشجو پذیرش نموده است. گروه گردشگری از سال ۱۴۰۲ به‌عنوان گروهی مستقل در ساختار دانشکده فعالیت خود را آغاز کرده است و در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد به تربیت دانشجو می‌پردازد. شکل‌گیری این گروه مستقل، بیانگر توسعه جایگاه مطالعات گردشگری در ساختار علمی دانشکده و پاسخ‌گویی به نیازهای علمی و حرفه‌ای این حوزه است.

حوزه‌های قابل توجه در فعالیت‌های این گروه شامل گردشگری پایدار، گردشگری شهری و روستایی، ژئوتوریسم، برنامه‌ریزی گردشگری، مدیریت مقصد و ارتباط میان گردشگری و محیط فضایی است. این ظرفیت، امکان تعامل میان مطالعات گردشگری و سایر گروه‌های آموزشی دانشکده، به‌ویژه برنامه‌ریزی شهری، برنامه‌ریزی روستایی و جغرافیای طبیعی را فراهم می‌کند.در حال حاضر گروه گردشگری در مقطع کارشناسی و همچنین در دو گرایش در مقطع کارشناسی ارشد دانشجو می پذیرد.

 

دستاوردهای آموزشی و پژوهشی دانشکده در پنج سال اخیر

بررسی فعالیت‌های علمی دانشکده در بازه پنج‌ساله اخیر نشان می‌دهد که توسعه فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی در چند محور عمده دنبال شده است.فعالیت در چارچوب برنامه ها و اهداف راهبردی از اقدامات دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی بوده است. توسعه فعالیت های تحقیقات مورد نیاز کشور و چاپ مقالات بین المللی از جمله دستاوردهای دانشکده در حوزه پژوهش است.

در همین چارچوب انجام پروژه های تحقیقاتی و مطالعاتی به مبلغ 17 میلیارد تومان ( خاتمه یافته و در دست انجام) و تعداد 38 طرح مطالعاتی جاری بوده است. تعداد طرح های تحقیقاتی از 1 مورد در سال 1401 به 23  طرح در سال 1403 ،16  در سال 1404 و 3 طرح در سال 1405  رسیده است.طرح های مطالعاتی دانشکده از نظر مبلغ 700 درصد و از نظر تعداد 400 درصد رشد داشته است.

تعداد مقالات منتشر شده اعضای هیأت علمی در کل 2240 مقاله علمی بوده که از این بین 114 مقاله ISI می باشد.

 

توسعه رویکردهای بین‌رشته‌ای

یکی از مهم‌ترین روندهای قابل مشاهده، حرکت تدریجی پژوهش‌های دانشکده از مطالعات تخصصی منفرد به سمت موضوعات بین‌رشته‌ای و مسئله‌محور است. در این چارچوب، موضوعاتی نظیر پیوند شهر و تغییر اقلیم، تاب‌آوری، گردشگری و محیط‌زیست، GIS و سنجش‌از‌دور و مخاطرات طبیعی، فناوری‌های نوین و برنامه‌ریزی شهری مورد توجه قرار گرفته‌اند.این جهت‌گیری با ماهیت مسائل پیچیده جغرافیایی و برنامه‌ریزی معاصر همخوان است؛ زیرا بسیاری از مسائل فضایی امروز، از بحران آب و تغییر اقلیم تا توسعه گردشگری و تاب‌آوری شهری، نیازمند استفاده هم‌زمان از دانش‌های انسانی، طبیعی، فنی و مدیریتی هستند.

گسترش حضور در عرصه پژوهش‌های بین‌المللی

در سال‌های اخیر، بخشی از تولیدات علمی اعضای هیأت علمی دانشکده در مجلات بین‌المللی منتشر شده است. حوزه این مطالعات از برنامه‌ریزی و مطالعات شهری تا تغییر اقلیم، مهاجرت، گردشگری، حکمروایی، محیط‌زیست و توسعه روستایی را دربرمی‌گیرد.

از نمونه‌های قابل اشاره می‌توان به پژوهش‌هایی درباره شهر ۱۵ دقیقه‌ای در Cities، تراکم شهری و آسیب‌پذیری در Sustainable Cities and Society، مهاجرت اقلیمی در Environmental Hazards، حکمروایی شهری در اصفهان در Urban Governance، شهر هوشمند و متاورس در Computational Urban Scienceو گردشگری و زیرساخت سبز در حوضه زاینده‌رود و همچنین مطالعات روستایی و مخاطرات اشاره کرد.  این مجموعه آثار نشان‌دهنده ظرفیت دانشکده برای تبدیل مسائل منطقه‌ای و محلی به موضوعات پژوهشی قابل طرح در ادبیات علمی بین‌المللی است.

دکتر خاوریان، رحیمی، ...

خانم دکتر حسینی: طرح بین المللی

آقای دکتر زندی طرح بین المللی

دکتر ذاکری نژاد

مدرسه تابستانه و پاییزه تابستانه

محورهای شاخص پژوهشی دانشکده

بر مبنای فعالیت‌های علمی و پژوهشی سال‌های اخیر، مهم‌ترین محورهای پژوهشی دانشکده را می‌توان در قالب زیر طبقه‌بندی کرد:

 

تنوع فوق، یکی از ظرفیت‌های ساختاری مهم دانشکده محسوب می‌شود؛ زیرا امکان ارتباط میان علوم انسانی و اجتماعی، علوم طبیعی، فناوری‌های مکانی و دانش برنامه‌ریزی را در یک ساختار دانشگاهی فراهم می‌سازد.

 

مسیرهای علمی الهام‌بخش و متمایز

یکی از ظرفیت‌های ارزشمند دانشکده، تنوع مسیرهای علمی اعضای هیأت علمی و امکان شکل‌گیری هویت‌های پژوهشی متمایز در چارچوب علوم جغرافیایی است.

نخست، در حوزه جغرافیای طبیعی و فناوری‌های مکانی، مسیر توسعه GIS، سنجش‌از‌دور، داده‌های ماهواره‌ای و مدل‌سازی مخاطرات، نمونه‌ای از تحول جغرافیا از مطالعات عمدتاً توصیفی به مطالعات تحلیلی و داده‌محور است.

دوم، در حوزه برنامه‌ریزی شهری، توجه به موضوعات نوظهوری همچون شهر ۱۵ دقیقه‌ای، شهر هوشمند، تغییر اقلیم، مهاجرت و فناوری‌های نوین، نشان‌دهنده تلاش برای پیوند دادن مطالعات جغرافیایی با مسائل جهانی و آینده‌نگرانه است.

 

ظرفیت‌های آزمایشگاهی، کارگاهی و فناوری

ظرفیت‌های آزمایشگاهی دانشکده، متناسب با ماهیت میان‌رشته‌ای علوم جغرافیایی، شامل زیرساخت‌های فیزیکی و فناورانه است. آزمایشگاه آب و خاک، آزمایشگاه فتوگرامتری، سالن نقشه‌کشی و امکانات مرتبط با GIS و سنجش‌از‌دور از جمله ظرفیت‌های این دانشکده محسوب می‌شوند. علاوه بر آزمایشگاه‌های فیزیکی، بخش مهمی از ظرفیت پژوهشی دانشکده مبتنی بر زیرساخت‌های محاسباتی و داده‌ای شامل GIS، سنجش‌از‌دور، داده‌های مکانی، داده‌های اقلیمی، تحلیل آماری، مدل‌سازی و روش‌های تصمیم‌گیری است.

 

فعالیت‌های آموزشی و کارگاه‌های تخصصی

در کنار آموزش رسمی دانشگاهی، دانشکده در سال‌های اخیر به توسعه آموزش‌های مهارت‌محور نیز توجه داشته است. برگزاری کارگاه‌های تخصصی در زمینه ArcGIS، تحلیل‌های مکانی، فرونشست، اقتصاد شهری، فرسایش خاک و ژئوتوریسم نمونه‌هایی از این فعالیت‌هاست. این برنامه‌ها با هدف تقویت مهارت‌های کاربردی دانشجویان و نزدیک کردن آموزش دانشگاهی به نیازهای حرفه‌ای حوزه جغرافیا و برنامه‌ریزی قابل ارزیابی هستند.

 

تعامل با جامعه، دستگاه‌های اجرایی و صنعت

عدم تعادل سرزمینی از مشکلات مزمن پهنه جغرافیایی ایران است. این عدم تعادل ناشی از محدودیت های توان اکولوزیکی سرزمین یا نادرستی برنامه های توسعه در حدود 80 سال گذشته است. علوم جغرافیایی به عنوان یکی از علوم پایه ای آمایش سرزمین توان حل این مساله در کنار سایر رشته هها ی دانشگاهی را دارد. بنابراین تعاول آن با جامعه و صنعت در حوزه های مرتبط با آمایش سرزمین و برنامه ریزی های فضایی است.

شاید بتوان گفت دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی از پیشگامان طرح های مطالعاتی و پژوهشی دانشگاه در ارتباط با جامعه و صنعت در دانشگاه أصفهان باشد. این طرح ها از اواسط دهه 1360 شمسی با مشارکت در انجام مطالعات کلان ملی مکان گزینی فولاد مبارکه و محرومیت زدایی منطقه بشاگرد آغاز شده است و خوشبختانه با توان بیشتر تا کنون ادمه داشته است.

در همین راستا اجرای پروژه های کلان ملی مانند همکار اصلی در مکان گزینی شرکت فولاد مبارکه، برنامه ریزی فضایی در حوزه محرومیت زدایی منطقه بشاگرد در استان هرمزگان ، مطالعات متعدد ناحیه ای در سطح شکور، اسکان عشایر ،برنامه ریزی های منطقه ای مانند طرح بازفت در استان چهارمحال و بختیاری، طرح بوشکان در استان بوشهر ، مطالعات خشکسالی در سطح حوضه های آبی ایران،طرح مطالعات آمایش در استان همدان، مطالعات برنامه ریزی توسعه اقتصادی و اشتغال زایی روستایی در استان چهارمحال و بختیاری ،طرح برند گردشگری شهر شیراز، طرح ای متععد در حوزه گردشگری و سلامت و مطالعات طرح ها یهادی روستایی و شهری  و.... نمونه های از تعاملات دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی با صنعت و جامعه است. 

مهم‌ترین حوزه‌های بالقوه و بالفعل این تعامل عبارت‌اند از:

وزارت کشور و سازمان های بعه ،استانداری های سراسر کشور و اداره کل مدیریت بحران

معاونت محرومیت زدایی ریاست جمهوری

سازمان برنامه  و بودجه و سازمان های تابعه

وزارت راه و شهر سازی

بنیاد مشکن انقلاب اسلامی

وزارت جهاد کشاورزی و سازمان های تابعه

وزارت میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری  و سازمان های تابعه

شهرداری‌ها و سازمان‌های تابعه

استانداری و دستگاه‌های اجرایی

سازمان حفاظت محیط‌زیست

شرکت‌های مشاور شهرسازی و برنامه‌ریزی فضایی و محیطی

دستگاه‌های مدیریت بحران

سازمان‌ها و نهادهای مرتبط با آب و خاک

بخش کشاورزی و توسعه روستایی

صنعت و کسب‌وکارهای گردشگری

کارشناسی رسمی دادگستری

شرکت‌های فعال در حوزه GIS و سنجش‌از‌دور

در سال‌های اخیر، بخشی از فعالیت‌های پژوهشی دانشکده مستقیماً به مسائل واقعی منطقه اصفهان اختصاص داشته است؛ از جمله بحران آب، خشک‌شدن  حوضه گاوخونی، فرونشست زمین، حکمروایی شهری، توسعه گردشگری و مخاطرات طبیعی. از سوی دیگر، برگزاری کارگاه‌های تخصصی با همکاری ساختارهای دانشگاه در حوزه هدایت شغلی و مهارت‌های حرفه‌ای، نمونه‌ای از تلاش برای تقویت ارتباط میان آموزش دانشگاهی و بازار کار است.

در حوزه گردشگری نیز مشارکت اعضای هیأت علمی و انجمن علمی گردشگری دانشگاه در رویدادهای تخصصی از جمله نمایشگاه بین‌المللی گردشگری، زمینه تعامل دانشکده با جامعه حرفه‌ای گردشگری را تقویت کرده است.

 

 

رویکرد مسئله‌محور دانشکده

یکی از ویژگی‌های قابل توجه فعالیت‌های علمی دانشکده، ارتباط میان مسائل عینی سرزمین و پژوهش دانشگاهی است. بخش مهمی از مطالعات انجام‌شده از مسائل واقعی اصفهان و منطقه مرکزی ایران نشأت گرفته و سپس در قالب چارچوب‌ها و روش‌های علمی مورد مطالعه قرار گرفته است.

در این زمینه می‌توان به چهار محور اصلی اشاره کرد:

بحران آب و تغییرات محیطی:زاینده‌رود ← بحران آب ← تغییر اقلیم

مسائل شهری و مدیریت فضایی:بافت شهری ← حکمروایی ← بازآفرینی ← گردشگری

تحولات نوین شهری:شهر ← پیاده‌مداری ← شهر ۱۵ دقیقه‌ای ← پایداری

توسعه روستایی و گردشگری:روستا ← گردشگری ← اقتصاد محلی ← توسعه پایدار

گردشگری:گردشگری ← گردشگری تاریخی و سلامت ← توسعه پایدار

 

این رویکرد موجب شده است مسائل محلی و منطقه‌ای در قالب پرسش‌های پژوهشی قابل طرح در سطح ملی و بین‌المللی مورد مطالعه قرار گیرند.

 

جمع‌بندی ظرفیت‌های علمی و اجرایی دانشکده

برآیند فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی را می‌توان در محورهای زیر خلاصه کرد:

 

نتیجه‌گیری

دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی دانشگاه اصفهان با برخورداری از سابقه آموزشی چند دهه‌ای، تنوع گروه‌های آموزشی و ظرفیت قابل توجه اعضای هیأت علمی، یکی از مراکز علمی فعال کشور در حوزه مطالعات جغرافیایی و برنامه‌ریزی به شمار می‌رود. ساختار علمی دانشکده امکان مطالعه هم‌زمان فرایندهای طبیعی، انسانی و فضایی را فراهم کرده و در سال‌های اخیر نیز جهت‌گیری پژوهش‌ها به سمت مطالعات بین‌رشته‌ای، مسئله‌محور و کاربردی تقویت شده است.

بررسی فعالیت‌های علمی پنج سال اخیر نشان می‌دهد که موضوعاتی نظیر توسعه پایدار، برنامه‌ریزی شهری و روستایی، گردشگری، تغییر اقلیم، مخاطرات محیطی، بحران آب، حکمروایی شهری، GIS و سنجش‌از‌دور از مهم‌ترین محورهای فعالیت علمی دانشکده بوده‌اند. بخشی از این مطالعات با تمرکز بر مسائل اصفهان و منطقه مرکزی ایران انجام شده و در عین حال در چارچوب ادبیات و مجلات علمی بین‌المللی عرضه شده‌اند.

از منظر توسعه علمی و کاربردی نیز وجود گروه‌های تخصصی متنوع، ظرفیت‌های آزمایشگاهی و فناوری‌های مکانی، فعالیت‌های کارگاهی و مهارت‌محور و زمینه‌های گسترده تعامل با دستگاه‌های اجرایی و جامعه حرفه‌ای، بستر مناسبی برای توسعه پژوهش‌های کاربردی و بین‌رشته‌ای فراهم کرده است.

در مجموع، می‌توان ظرفیت علمی دانشکده را در پیوند میان جغرافیا، برنامه‌ریزی، فناوری‌های مکانی، محیط‌زیست، گردشگری و حل مسائل واقعی سرزمین خلاصه کرد؛ ظرفیتی که به‌ویژه در مواجهه با چالش‌های پیچیده‌ای مانند تغییر اقلیم، بحران آب، تحولات شهری و روستایی، توسعه گردشگری و مخاطرات محیطی، امکان تولید دانش کاربردی و پشتیبانی علمی از تصمیم‌گیری‌های فضایی را فراهم می‌سازد.