جوابيه معاون پژوهش و فناوري دانشگاه اصفهان
دكتر امير رحيمي معاون پژوهش و فناوري دانشگاه اصفهان در پاسخ به طرح برخي از اتهامات و انتقادات شتابزده در باب رويكرد دانشگاه اصفهان نسبت به استفاده مخاطبان از پايان نامه ها، جوابيه اي را به شرح زير صادر نمود:
دكتر امير رحيمي معاون پژوهش و فناوري دانشگاه اصفهان در پاسخ به طرح برخي از اتهامات و انتقادات شتابزده در باب رويكرد دانشگاه اصفهان نسبت به استفاده مخاطبان از پايان نامه ها، جوابيه اي را به شرح زير صادر نمود:
دسترسي آزاد به منابع و بروندادهاي علمي يكي از مهمترين راههاي جلوگيري از سرقت هاي علمي و تخلفات پژوهشي
سالها دانشگاهها و تحقيقات دانشگاهي متهم بودند به جداسري از اقتضائات واقعي و نيازهاي ضروري اجتماع، بعدها كه اين مراكز در جهت كاربرديتر كردن پژوهشها و پيوند هرچه بيشتر و محكمترشان با احتياجات حقيقي گامهاي جدي برداشتند، مورد انتقاد قرار گرفتند كه چرا در حبس و اسارت كتابخانهها ماندهاند و نميتوان آنها را در چرخة تحقيق وارد كرد و به چه دليل ديگر پژوهندگان داخل و خارج از آنها بيبهرهاند، حال كه چند دانشگاه تراز اول كشور از سر اعتلاي دانش و پژوهش با صرف هزينههاي مادي و معنوي در پي بهرهبخشي اهل تحقيق از اين فرآوردههاي علمياند، در زير پتكهاي انتقادهايي از اين دست كه چوب حراج به يافتههاي علمي خود زدهاند و در رواج بازار سرقت علمي كوشيدهاند، در حال تخريبند!!!
آري، اهالي واقعي علم و دلسوزان آن آگاه باشند كه دانشگاه اصفهان يك سال است در راستاي اثربخشي پژوهشهاي پاياننامهاي خود سامانهاي را طراحي و توسعه داده است كه از طريق آن اهل تحقيق به آساني و از هر مكاني در كمترين زمان، ميتوانند با انواع جستجوهاي ساده و پيشرفته به موضوعات و مسألههاي تحقيقي خود دست بيابند و در صورت تمايل با ثبت نام و احراز هويت از هر بخشي از آن پژوهش استفاده كنند و طبعاً بدان استناد كنند.
به عبارتي در عصر اطلاعات، با گسترة عجيب ارتباطات جمعي و نفوذ جهان ديجيتال و مجازي، ديگر هيچ چيز ارزشمندي در پستو و گنجههاي نمور و تاريك نگهداري نميشود و چنين پنهانكاريها قطعاً بيشتر موجبات سرقت و به يغما رفتنش را سبب مي شود. ما بر اين باوريم كه دسترسي هوشمندانه به اطلاعات هم باعث انتفاع زيادتر از آن است و هم با تمهيدات امنيتي و امكان رهگيري راه هرگونه سودجويي را بر سوداگران بازار علم ميبندد. بديهي است كه در صورت عدم توفيق در پيشگيري از اين نوع جرمها، وجود ساز و كارهاي تخلفيابي ميتواند مجرمان را شناسايي كند و كيفر دهد.
بد نيست يادآور شويم كه روال قبل بهره گيري مشكلزا از پايان نامه ها چه بوده است. امروز دانشجو به بخش مرجع كتابخانه مراجعه مي كند و بدون محدوديت زماني پايان نامه را در اختيار ميگيرد. او براحتي مي تواند براي حتي يك ماه از روي پايان نامه به طور كامل يادداشت برداري و يا از آن رونوشتي تهيه كند. به صورت محدود هم كارشناس كتابخانه بخشهاي مورد نياز را تكثير ميكند و در اختيارش قرار مي دهد. سؤال از منتقدان به ظاهر دلسوز آنست كه آيا امكان سرقت علمي و تخلف در اين روش بيشتر است تا دسترسي قانونمند و قابل رصد؟!
اين سامانه همچنين موجب جلوگيري از ترفندهاي غيراخلاقي مانند تصويربرداري غير مجاز از نسخههاي پايان نامه، برش اوراق و يا سرقت كل نسخه پاياننامه توسط برخي مراجعان حضوري ميشود. سؤال از اين منتقدان دلسوز آن است كه آيا مقالات معتبر بينالمللي، در مجلات معتبر و حتي غيرمعتبر كه در حقيقت عصاره تحقيقات و پاياننامههاي كل جهاناند در دسترس محققان نيستند؟ آيا اينگونه نيست كه براي داشتن متن يك مقاله، مشخصات كامل يك اختراع، يك دانش فني ميبايد هزينه پرداخت كرد؟ آيا معني اين موضوع، سرقت علمي است؟ آيا راه را گم كردهايم؟ يا خود را به بيراهه زدهايم؟ بنا به قانون رانگاناتان، پدر علم كتابداري و اطلاعرساني، كتابها و بطبع منابع علمي براي استفادهاند و در دنياي امروز و به اعتراف اصحاب علم اطلاعات و دانش شناسي (كتابداري قديم)، تنها راه مطمئن و اصلي براي جلوگيري از بياخلاقيهاي علمي «دسترسي آزاد جويندگان به منابع علمي و بروندادهاي علمي است». روندي كه دانشگاه اصفهان تازه در پيش گرفته است، سالهاست در بسياري از دانشگاههاي پيشرو جهان اعمال ميشود بگونهاي كه آنها تمامي پاياننامهها و رسالههاي خود را آزادانه در اختيار محققان مي گذارند. قطعاً پايان نامهاي كه از روي آن يادداشت برداري شده و در كنج كتابخانهها باشد، بيشتر و بيشتر در معرض سرقت علمي غيرقابل رصد است. رويكرد معاونين پژوهشي دانشگاههاي برتر كشور نيز فراهمسازي شرايط دسترسي آزاد به منابع علمي دانشگاهها از جمله پاياننامه ها در يك بازه زماني مناسب است. در اين ميان دانشگاه اصفهان بعنوان يك دانشگاه پيشرو و با اهدافي متعالي در فراهم سازي اين امكانات و با توجه به مبحث اقتصاد مقاومتي، جلوگيري از بي اخلاقيهاي علمي، كاهش حجم كاغذبازي اداري و مراجعات دانشجويان دانشگاههاي استان به اين دانشگاه، در اين مسير گام برداشته است.
ذكر اين نكته ضروريست كه به اعتراف مديران محترم وزارت علوم، دانشگاه اصفهان شايد فعالترين دانشگاه در موضوع برخورد و رسيدگي به تخلفات پژوهشي و فرهنگ سازي در اين زمينه بوده است، به طوريكه تا كنون بيش از 80 پرونده مورد بررسي قرار گرفته و رسيدگي شده است. لذا تلاش براي القاي اين موضوع كه بزرگترين دانشگاه ايران مركزي با سابقه 70 ساله و با جايگاه ملي و بين المللي مشخص در گسترش سرقت علمي پيشقدم شده است، مضحك و دور از انصاف و اخلاق است.
همچنين به آنهايي كه دانشگاه اصفهان را از اين طريق به منفعت طلبي و ماديگرايي متهم ميكنند، بايد عرض كرد كه درآمد حاصل از خدمات ارائه پاياننامه در حد يك دهم درصد كل بودجه سالانه معاونت پژوهشي دانشگاه اصفهان به شمار نميآيد و تنها تمهيدي ست در جهت اعمال محدوديت و جلوگيري از دانلود سيستماتيك برخي سودجويان و لاغير.
با اين توضيحات اميدواريم پاسخي براي اذهان پرسشگر حقجوي ارايه كرده باشيم و قياسات معالفارق و سفسطة غرضآلودان را آشكار سازيم. كساني كه حاضر نيستند بين دسترسي آزاد هوشمندانه به علم با يله كردنش در كف بيكفايتان تميز قايل شوند. از قياسش خنده آمد خلق را ...
امير رحيمي
معاون پژوهش و فناوري دانشگاه
