روابط عمومی

 

به گزارش پایگاه خبری، در این گفتگوی تفصیلی، فراز و فرودهای مسیر آکادمیک، راه‌اندازی آزمایشگاه و گروه پژوهشی منحصربه‌فرد چرخ دنده در کشور، تجارب مدیریتی و صنعتی و در نهایت توصیه‌های کلیدی ایشان برای ورود موفق نسل جوان به عرصه کارآفرینی و مهندسی به بحث گذاشته شده است.

 

مشروح مصاحبه:

جناب آقای دکتر پورسینا، برای ورود به گفتگو لطفاً مروری اجمالی بر مسیر علمی و دانشگاهی خود داشته باشید؛ از دوران تحصیل، پیوستن به خانواده بزرگ دانشگاه اصفهان تا سال‌های تدریس و پژوهش در دانشکده فنی و مهندسی.

من دیپلم متوسطه خود را در دبیرستان تاریخی ادب (شهدای ادب اصفهان) اخذ کردم و بلافاصله در همان سال ۱۳۶۸ در رشته مهندسی مکانیک با گرایش طراحی جامدات در دانشگاه صنعتی اصفهان پذیرفته شدم. دوره کارشناسی من در سال ۱۳۷۳ به پایان رسید و پس از آن عازم خدمت مقدس سربازی شدم که تا سال ۱۳۷۵ به طول انجامید. در سال ۱۳۷۵ در مقطع کارشناسی ارشد مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی اصفهان پذیرفته شدم و در سال ۱۳۷۷ با موفقیت فارغ‌التحصیل شدم. همان سال بلافاصله وارد مقطع دکتری در دانشگاه صنعتی اصفهان شدم. در جریان تحصیل در دوره دکتری، یک دوره فرصت مطالعاتی را در کشور پرتغال گذراندم و نهایتاً در سال ۱۳۸۳ موفق به اخذ مدرک دکتری مهندسی مکانیک از دانشگاه صنعتی اصفهان شدم.

پس از فارغ‌التحصیلی، بر اساس تعهدی که به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری داشتم، از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۹ خدمت خود را در دانشگاه شهرکرد گذراندم و سپس در سال ۱۳۸۹ به خانواده دانشگاه اصفهان ملحق شدم. از آن سال تاکنون توفیق خدمت در دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه اصفهان را دارم؛ در حال حاضر به‌عنوان استاد تمام در این دانشکده مشغول به فعالیت آموزشی و پژوهشی هستم و هم‌زمان مسئولیت مدیریت گروه مهندسی مکانیک را نیز بر عهده دارم.

چه فرازها و تجربیاتی در طول دوران تحصیل و تدریس، شاکله و هویت دانشگاهی شما را شکل داد و شما را به نقطه‌ای رساند که امروز نام شما پیوندی عمیق با گروه مهندسی مکانیک دانشگاه اصفهان داشته باشد؟

اگر بخواهم به نقاط قوت شخصیتی خودم که هویت دانشگاهی‌ام را شکل داده اشاره کنم، نخستین مؤلفه، «علاقه وافر به آموزش» است. من از همان آغاز مسیر به تدریس در هر مقطعی اشتیاق فراوانی داشتم و خوشبختانه فضا فراهم شد تا این اشتیاق را در والاترین سطح آن یعنی محیط دانشگاه به منصه ظهور برسانم.

نکته دوم، «روابط عمومی قوی و تعامل نزدیک با دانشجویان» است. یکی از مهم‌ترین خصلت‌های من در محیط دانشگاه، رفاقت با دانشجویان و نگاه پدرانه به آن‌هاست؛ من دانشجویانم را حقیقتاً مانند فرزندان خودم می‌دانم و بر خود وظیفه می‌دانم هر گامی را که در چارچوب قوانین و مقررات دانشگاه برای تسهیل امور و پیشرفت آن‌ها امکان‌پذیر باشد، با کمال میل بردارم. تصور می‌کنم همین ارتباط صمیمی، همدلانه و بی‌تکلف، عامل اصلی لطف و محبوبیت نسبی بنده در میان دانشجویان عزیز بوده است.

 

به‌عنوان یکی از اساتید برجسته مهندسی مکانیک، زمینه تخصصی و پژوهشی اصلی خود را معرفی بفرمایید. تمرکز تحقیقاتی شما و گروه پژوهشی‌تان بیشتر بر کدام شاخه‌ها و فناوری‌ها استوار است؟

تخصص پژوهشی اصلی من معطوف به «سیستم‌های انتقال قدرت» است و تخصص دوم من در حوزه «شکل‌دهی فلزات» متمرکز است. همواره جهت‌گیری کلی من در دانشگاه این بوده که پژوهش‌ها صرفاً در دایره مباحث تئوریک محض باقی نمانند؛ بلکه هدف‌گذاری کرده‌ام که کارهای علمی پیوند مستقیمی با بخش صنعت داشته باشد و بتوانم همکاری پایدار و نزدیکی را با صنایع مختلف رقم بزنم.

در همین راستا و همگام با فعالیت‌های آکادمیک در دانشگاه اصفهان، هم‌اکنون برای دو دوره متوالی است که افتخار ریاست «کمیته فنی متناظر چرخ‌دنده‌ها» در سازمان ملی استاندارد ایران را بر عهده دارم. علاوه بر این، ارتباط بسیار تنگاتنگ و مستمری با مجتمع فولاد مبارکه و دیگر صنایع بزرگ استان اصفهان برقرار کرده‌ام و عمده فعالیت‌های پژوهشی‌ام بر حل مسائل کاربردی و عملیاتی صنعت متمرکز است.

مهم‌ترین دستاوردهای پژوهشی شما اعم از نوآوری‌های فناورانه، تجهیزات توسعه‌یافته و مقالات کلیدی در مجلات معتبر بین‌المللی طی این سال‌ها شامل چه مواردی است؟

یکی از افتخارات بزرگ ما در دانشگاه اصفهان این است که تنها مرکز دانشگاهی در سطح کشور هستیم که «گروه پژوهشی تخصصی چرخ‌دنده» دارد. ما در این گروه، به‌طور کاملاً متمرکز بر روی انواع چرخ‌دنده‌ها و گیربکس‌های صنعتی کار می‌کنیم. در دانشکده فنی و مهندسی آزمایشگاهی راه‌اندازی کرده‌ایم که به جرات می‌توان گفت در سطح دانشگاه‌های ایران منحصربه‌فرد و کم‌نظیر است.

در طی سال‌های متمادی همکاری پژوهشی با دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، به دستاوردهای فناورانه چشمگیری دست یافته‌ایم؛ از جمله طراحی و ساخت دستگاه پایش و عیب‌یابی ترک چرخ‌دنده‌ها موسوم به «دستگاه ترک‌یاب چرخ‌دنده» که برای نخستین بار در ایران ساخته شد و هم‌اکنون در آزمایشگاه موجود و فعال است. مقالات معتبر و متعددی در ژورنال‌های بین‌المللی با اتکا به دستاوردهای همین سامانه به چاپ رسیده است.

علاوه بر این، موفق شدیم برای نخستین بار در کشور یک «گیربکس یا کاهنده سیکلوئیدی دومرحله‌ای» را در مقیاس آزمایشگاهی طراحی کرده و بسازیم که آن هم در آزمایشگاه فعال است. البته تمرکز ما تاکنون بر توسعه دانش فنی و ساخت آزمایشگاهی این تجهیزات بوده و به سمت تولید انبوه صنعتی آن‌ها ورود نکرده‌ایم.

 

امروزه پژوهش در رشته مهندسی مکانیک با شتاب زیادی به سمت حوزه‌های بین‌رشته‌ای و نوین نظیر هوش مصنوعی، مواد پیشرفته، بهینه‌سازی و شبیه‌سازی‌های پیشرفته حرکت کرده است. پژوهش‌های شما چگونه به این مرزهای نوین متصل شده‌اند؟

بدیهی است که اگر اساتید دانشگاه پیوسته خود را به‌روز نکنند و بر ابزارها و فناوری‌های نوین روز دنیا مسلط نباشند، حرکت بر لبه‌های مرزهای دانش و انتشار مقالات در نشریات تراز اول جهان ناممکن خواهد بود. یکی از دلایل کلیدی موفقیت تیم ما در چاپ مقالات علمی باکیفیت و استناد بالا در معتبرترین نشریات بین‌المللی، تسلط و به‌کارگیری ابزارهای شبیه‌سازی پیشرفته، الگوریتم‌های بهینه‌سازی نوین و فناوری‌های روز در حوزه دینامیک و ارتعاشات انتقال قدرت و شکل‌دهی است.

ارتباط علم با صنعت از شاخصه‌های مهم یک استاد فنی است. شما چه پروژه‌های پژوهشی و صنعتی شاخصی را برای حل معضلات خطوط تولید صنایع کلان از جمله صنایع فولاد به سرانجام رسانده‌اید؟

سابقه همکاری من با صنعت حتی به پیش از عضویتم در دانشگاه به عنوان عضو هیات‌علمی برمی‌گردد؛ من از سال ۱۳۷۵ همکاری خود را با مجتمع فولاد مبارکه اصفهان آغاز کردم و از سال ۱۳۸۶ نیز به‌عنوان عضو هیات‌علمی ارتباط ساختاریافته خود را با بخش تحقیق و توسعه (D&R) فولاد مبارکه ادامه دادم که این تعامل پایدار تا امروز نیز استمرار دارد.

اگرچه با صنایع متنوع دیگر نیز پروژه‌هایی داشته‌ایم، اما ثقل اصلی فعالیت‌های صنعتی ما در مجتمع فولاد مبارکه، به‌ویژه در «ناحیه نورد سرد» متمرکز بوده است. در این سال‌ها پروژه‌های متعددی را در زمینه بهینه‌سازی مصرف انرژی در ناحیه نورد سرد به سرانجام رسانده‌ایم و هم‌اکنون نیز پروژه‌های مهمی در دست اجرا داریم.

 

کدام‌یک از این پروژه‌ها بیشترین تأثیرگذاری فناورانه یا اقتصادی را به همراه داشته و به‌عنوان یک تجربه موفق از پیوند دانشگاه و صنعت در ذهن شما ماندگار شده است؟

یکی از ماندگارترین و اثربخش‌ترین پروژه‌هایی که در مجتمع فولاد مبارکه اجرا کردیم، پروژه «بهینه‌سازی مصرف انرژی در خط نورد پیوسته پنج‌قفسه‌ای» بود. اجرای موفق این طرح به کاهش محسوس و معنادار مصرف انرژی در خط نورد مجتمع فولاد مبارکه منجر شد. این پروژه هم از بعد صنعتی منافع اقتصادی و فناورانه محسوسی داشت و هم از منظر علمی به قدری غنی و قوی بود که توانستیم چندین مقاله علمی بسیار معتبر از دل دستاوردهای تجربی و محاسباتی آن استخراج و در ژورنال‌های معتبر به چاپ برسانیم. این هم‌افزایی هم‌زمان بین دستاورد صنعتی و تولید علم، این طرح را به یکی از بهترین تجارب بنده بدل کرد.

 

الگوی شما برای مشارکت دادن دانشجویان تحصیلات تکمیلی در پروژه‌های صنعتی چیست تا علاوه بر دفاع از پایان‌نامه، تجربه ملموس کارگاهی و صنعت را نیز کسب کنند؟

رویکرد من به این صورت است که وقتی دانشجوی جدیدی وارد گروه پژوهشی می‌شود، در گام نخست پتانسیل‌ها، علایق و نقاط قوت فردی او را ارزیابی می‌کنم. سپس متناسب با توانمندی‌های هر دانشجو، او را در بخش‌های مختلف پروژه‌های کاربردی و صنعتی فعال می‌کنم.

تاکنون سیاست قطعی من بر این مبنا بوده است که تقریباً تمام پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، حتماً یک مؤلفه و خروجی عملیاتی صنعتی داشته باشند. ثمره این رویکرد، ساخت دستگاه‌های آزمون متعددی توسط دانشجویان بوده است؛ سامانه‌هایی نظیر همان گیربکس سیکلوئیدی دومرحله‌ای، دستگاه عیب‌یاب ترک چرخ‌دنده، دستگاه تست ارتعاشات کاهنده‌های سیکلوئیدی و چندین دستگاه آزمایشگاهی دیگر که علاوه بر توسعه مهارت فناورانه دانشجو، هم‌اکنون زیرساخت‌های آزمایشگاه چرخ‌دنده دانشگاه اصفهان را تجهیز کرده‌اند.

 

شما تجارب مدیریتی متعددی در سطح دانشگاه و نهادهای استاندارد داشته‌اید. ضمن اشاره به مهم‌ترین مسئولیت‌های اجرایی‌تان، بفرمایید چه رویکردی را در حوزه مدیریت پیگیری کرده‌اید؟

از مهم‌ترین سوابق اجرایی من می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سه دوره مدیریت گروه مهندسی مکانیک در دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه اصفهان (شامل دوره فعلی)؛
• دو دوره متوالی ریاست کمیته فنی متناظر چرخ‌دنده‌ها در سازمان ملی استاندارد ایران (که یک مسئولیت ملی برای تدوین و ارزیابی استانداردهای این حوزه در سراسر کشور است)؛
• سه سال مسئولیت به‌عنوان مدیر دفتر ارتباط با صنعت دانشگاه شهرکرد در دوران گذراندن تعهدات خدمتم در آن دانشگاه.

 

ایجاد توازن میان کارهای سنگین اجرایی و مدیریتی با تدریس، پژوهش‌های آزمایشگاهی و هدایت دانشجویان، چالش بزرگی است. چگونه این توازن را برقرار کردید؟

حفظ این تعادل به‌راستی کار دشواری است؛ چراکه اگر تمرکز بیش‌ازحد روی مدیریت گذاشته شود، بخش پژوهش لطمه می‌بیند و اگر تمام توان صرف کارهای پژوهشی شود، مدیریت گروه دچار آسیب می‌شود. راهبرد من برای غلبه بر این چالش، «سیستم‌سازی و استقرار روال‌های مشخص سازمانی» بوده است.

با توجه به این‌که چندین دوره مدیریت گروه مکانیک را بر عهده داشته‌ام، تمام تلاشم را به کار بستم تا فرایندها روتین، قانون‌مند و سیستمی شوند؛ به‌طوری‌که پیشبرد امور به حضور فیزیکی شخص وابسته نباشد و کار دانشجویان در حداقل زمان ممکن و با بالاترین بهره‌وری انجام شود. وقتی کارها بر مدار یک سیستم کارآمد پیش برود، از هدررفت زمان مدیر کاسته شده و این امکان فراهم می‌شود که بدون افت کیفیت مسئولیت‌های اجرایی، پروژه‌های صنعتی و پژوهشی نیز با قوت ادامه یابند.

 

انتخاب شایسته شما به‌عنوان «عضو هیئت‌علمی الهام‌بخش» از سوی رئیس دانشکده فنی و مهندسی، بیانگر الگوی تعاملی و آموزشی موفق شماست. چه عواملی این پویایی و رضایت‌مندی را رقم زده است؟

ریشه اصلی این اتفاق را در دو عامل می‌دانم:

نخست، همان‌طور که اشاره کردم، نوع نگاهم به دانشجوست؛ من قلباً دانشجو را مانند فرزند خود می‌دانم و سعی کرده‌ام همواره با گشاده‌رویی و صمیمیت بیشترین تعامل مثبت را با آن‌ها برقرار کنم.

عامل دوم، انتقال بی‌واسطه تجارب صنعتی به کلاس درس است. من در تدریس صرفاً به بیان سرفصل‌های کتاب بسنده نمی‌کنم؛ بلکه تجربیاتی را که در خطوط تولید و پروژه‌های عملیاتی صنایع مختلف کسب کرده‌ام به کلاس می‌آورم و مسیر عملیاتی موفقیت را پیش پای دانشجویان ترسیم می‌کنم. دانشجویان وقتی می‌بینند آموخته‌هایشان در صنعت کاربرد مستقیم دارد و استادشان علاوه بر مباحث نظری، در میدان صنعت نیز تجارب موفقی دارد، با انگیزه و اشتیاق دوچندان درس را دنبال می‌کنند.

در شرایطی که گاه برخی از جوانان و دانشجویان دچار تردید یا کاهش انگیزه می‌شوند، چطور در نقش یک استاد دلسوز به آن‌ها امید و خودباوری می‌بخشید؟

تلاش من همواره این بوده که برای دانشجویان مثال‌های واقعی و عینی از افراد موفقی بزنم که از همین دانشگاه‌ها و در شرایط حتی دشوارتر آغاز کردند و توانستند شرکت‌های خصوصی بسیار موفقی تأسیس کنند و کارآفرین شوند.

به دانشجویانم یادآوری می‌کنم که ممکن است شرایط بیرونی دستیابی به هدف را چند ماه یا یک سال به تعویق بیندازد، اما هرگز نمی‌تواند مانع تحقق آن شود. مسیر ممکن است پرپیچ‌وخم‌تر شده باشد، اما اگر جوانان ما برای کار خود زمان بگذارند، اراده به خرج دهند و به معنای واقعی کلمه پیگیر باشند، بی‌هیچ تردیدی به قله‌هایی که ترسیم کرده‌اند دست خواهند یافت.

به‌عنوان سخن پایانی، توصیه طلایی شما به دانشجویان رشته مهندسی مکانیک برای موفقیت هم‌زمان در زمینه تخصص، اخلاق حرفه‌ای و ورود هوشمندانه به بازار کار چیست؟

نخستین و مهم‌ترین توصیه من، تقویت «پشتکار و اراده پولادین» و پرهیز جدی از ناامیدی است. دانشجویان نباید اجازه دهند شرایط بیرونی و ناملایمات بر انگیزه درونی‌شان غلبه کند؛ اثر این شرایط را کم‌رنگ کنید و بدانید که هیچ سرمایه‌ای جایگزین تلاش مستمر و خستگی‌ناپذیر نمی‌شود.

توصیه دوم و بنیادین من که همواره به دانشجویانم تأکید می‌کنم این است: «سعی کنید برای خودتان کار کنید و به دنبال کارمندی صرف و استخدام شدن در جایی نباشید.» حتی اگر شده در قالب یک کارگاه یا هسته کاری کوچک، کسب‌وکار مستقل خود را پایه‌گذاری کنید.

و در نهایت، اصل حیاتی موفقیت مهندسی، تمرکز عمیق است: «به‌صورت کاملاً تخصصی روی یک حوزه متمرکز شوید و از شاخه‌به‌شاخه پریدن اجتناب کنید. سعی نکنید دریایی باشید به عمق یک وجب؛ بلکه مانند چاهی عمیق باشید که هر چه بیشتر به درونش بروی باز هم حرفی برای کشف کردن داشته باشد». مهندسی که در یک شاخه خاص به عمق واقعی نفوذ کرده و مرجعیت یافته باشد، در هر شرایطی موفق، اثرگذار و جریان‌ساز خواهد بود.