افشاگري حضرت امام خميني(ره) عليه پذيرش كاپيتولاسيون
يكي از وعده هاي خداوند به مؤمنان در قرآن كريم ، تسلط نداشتن كافران بر آنان به طور مطلق است.
«لَن يَجْعَلَ اللّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَيى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً؛ خداوند هرگز براي كافران نسبت به مؤمنان راه تسلطي قرار نداده است».
\r\nآن چه ازاين آيه مي توان فهميد اين است كه كافران نه تنها از نظر سياسي و نظامي بلكه از حيث فرهنگي و اقتصادي بر افراد باايمان چيره نخواهند شد. البته اين گونه نيست كه مؤمنين بدون همت و تلاش به اين پيروزي برسند. بلكه بايد ملتزم به رعايت ايمان و تقواي خود باشند. (2)
\r\nكاپيتولاسيون
\r\nكاپيتولاسيون، به قراردادهايي گفته مي شود كه از لحاظ تاريخي ، سابقه اي طولاني دارد وبه موجب آن، اتباع يك دولت در قلمرو كشور ديگر، مشمول قوانين كشور خود مي شوند. اين قراردادها اغلب بين دولت هاي اروپايي با دولتهاي آسيايي و آفريقايي بسته شده و دراين صورت ، قدرت اروپايي بر يك كشور تسلط پيدا كرده واتباع آن از تمامي حقوق و امتيازات برخوردار مي شدند. به عنوان مثال اگر در آن كشور يك فردي را به قتل مي رساندند، دستگاه قضايي آن كشور نمي توانست فرد خاطي را طبق قوانين كشور خودش محاكمه كند . اين قانون از جمله قوانيني است كه مدعيان حقوق بشر، مرتكب آن شده و با روح قوانين الهي، به ويژه، دين اسلام،سازگار نيست.
\r\nكاپيتولاسيون در ايران
\r\nدر ايران نيز به دليل ضعف قدرت پادشاهان ، همواره امتيازاتي يك طرفه در ارتباط با كشورهاي اروپايي به آنان داده شده ، نفوذ بيگانگان و دخالت آنان در مصالح كشور و نيز غارت سرمايه ها ، بيشتر از همين راه، يعني كاپيتولاسيون بوده است.
\r\nكاپيتولاسيون، به مفهوم كامل آن در زمان قاجاريه ، توسط روس ها و با امضاي قرارداد تجاري تركمنچاي به ايران تحميل شد. اين قرارداد موجب شد تا ديگر دولت هاي خارجي هم، كاپيتولاسيون را به نفع اتباع خود در ايران به دست آورند. برخي از دولت ها در ضمن قراردادهاي خود، صريحاً از كاپيتولاسيون نام مي بردند و به اين امتياز دست مي يافتند و برخي نيز با عناويني مانند قرارداد صلح و تجارت از اين امتياز بهره مي بردند.
\r\nپس از انقراض قاجاريه و روي كار آمدن رضاشاه ، انگليس مايل بود كه شاه ايران ، برخي از امتيازات را كه ديگر بي فايده شده بود، لغو كند تا به اين وسيله به وجهه و اعتبار خود بيفزايد. يكي از اين امتيازات كه لغو شد، كاپيتولاسيون بود كه به دست رضاشاه و با نظر موافق انگليس در سال 1306 صورت گرفت. (3)
\r\nكاپيتولاسيون در قرن بيستم رفتهرفته لغو شد. ابتدا ژاپن آن را لغو كرد و پس از آن تركيه، تايلند، ايران، مصر و چين ، اما اين قانون ننگين در سال 1343 در زمان دولت اسدالله علم و حسن علي منصور دوباره به نفع اتباع امريكا در ايران به تصويب رسيد. (4)
\r\nروشنگري امام خميني (ره)
\r\nپس از تصويب فرمايشي لايحه كاپيتولاسيون و در فضايي آكنده از سانسور و خفقان ،امام خميني، فرزند در دفاع از عزت، مليت و اسلاميت ايران ، با اين لايحه ننگين به مخالفت برخاست.
\r\nامام (ره) در 4 آبان 1343 ه.ش مردم و علما را به قيام دعوت كرد. او با سخنراني افشاگرانه خود و با اعلام عزاي عمومي، شاه ،مجلس ، دولت و امريكا را به شدت مورد انتقاد قرار داد.
\r\nامام خميني(ره) با پشتوانه الهي و توكل بر خداوند، مقابل قانوني كه استقلال و عزت ايران را به خطر مي انداخت، ايستاد و پس از آن ، رنج هاي تبعيد چند ساله از وطن را به جان خريد.
\r\nبخشي از پيام افشاگرانه امام خميني عليه لايحه ننگين كاپيتولاسيون چنين است:
\r\n«مجلس به پيشنهاد دولت، سند بردگي ملت ايران را امضا كرد... بدون اطلاع ملت با چند ساعت صحبتهاي سرّي، ملت ايران را در تحت اسارت امريكاييها قرار داد... اكنون من اعلام ميكنم كه اين رأي ننگين مجلسين، مخالف اسلام و قرآن است». (5)
\r\n«ما را فروختند، استقلال ما را فروختند و باز هم چراغاني كردند و پايكوبي كردند. اگر من به جاي اينها بودم... ميگفتم بيرق سياه بالاي سر بازارها بزنند... به حسب اين رأي ننگين، اگر يك مستشار امريكايي يا يك خادم مستشار امريكايي به يكي از مراجع تقليد ايران، به يكي از افراد محترم ملت، به يكي از صاحبمنصبان عاليرتبه ايران هر جسارتي بكند، هر جنايتي بنمايد، پليس حق بازداشت او را ندارد؛ محاكم ايران حق رسيدگي ندارند؛ ولي اگر به يك سگ آنها تعرض بشود، پليس بايد دخالت كند، دادگاه بايد رسيدگي نمايد!» (6)
\r\nپيآمدهاي تصويب كاپيتولاسيون
\r\n1- تبعيد حضرت امام خميني به تركيه
\r\nاقدام شجاعانه امام خميني بر ضد منافع نامشروع آمريكا در ابان ماه سال 43، باعث شد تا رژيم پهلوي، شتاب زده و بزدلانه، اقدام به دستگيري و تبعيد امام به تركيه كند. به دنبال آن، اعتراض ها و اقدام هاي مسلحانه آغاز شد كه به قتل حسن علي منصور از مسببان تصويب لايحه كاپيتولاسيون منجر شد.
\r\nامام خميني در مصاحبه اي در پاريس در سال 1357 درباره تبعات مخالفتش با لايحه كاپيتولاسيون فرموده است:
\r\n«پانزده سال قبل كه شاه قصد داشت به دستور امريكا، لايحه مصونيت مستشاران امريكايي را به تصويب برساند، من اين خيانت شاه را نسبت به ملت ايران در طي يك سخنراني و صدور يك اعلاميه محكوم نمودم و ملت ايران را از اين سياست استعماري مطلع ساختم، كه پس از چند روز مرا از ايران، پس از آن كه شبانه به منزلم در قم حمله كردند، دستگير و سپس به تركيه تبعيد نمودند. و در آنجا هم دولت تركيه تحت فشار افكار عمومي از دولت ايران خواست كه محل تبعيد مرا كشوري غير از تركيه قرار دهد، كه سرانجام به عراق تبعيد شدم و سرانجام پس از حدود پانزده سال، دولت عراق تحت فشار شاه، مخالفت خود را با فعاليت هاي اسلامي من عليه رژيم سلطنتي و شاهنشاهي ابراز كرد و از اين جهت، تصميم گرفتم كه به كويت كه يك كشور اسلامي است بروم. تا در آنجا در محل مورد اقامتم تصميم بگيرم و با داشتن ويزاي آن كشور، دولت كويت از ورود من به آن كشور جلوگيري نمود و به ناچار به فرانسه آمدم» (7)
\r\n2- وابستگي ايران به آمريكا
\r\nتصويب لايحه كاپيتولاسيون، نقض آشكار استقلال و حاكميت ايران بود. ازاين رو هر كه ماجراي اين لايحه را مي شنيد، نسبت به دولت و شاه خشمگين مي شد. امام خميني از اين مسئله به «سند بردگي ملت ايران» تعبير كرد.
\r\n3- حضورگسترده آمريكاييان در ايران
\r\nاعطاي مصونيت قضايي براي مستشاران امريكايي ، بعدها خانواده هاي آنان و نيز كاركنان غيرنظامي را هم شامل شد كه هزينه هاي سنگيني را بر دوش دولت و مردم ايران تحميل كرد، به طوري كه تنها بين سال هاي 1970 تا 1978 ميلادي، تعداد امريكاييهاي حاضر در ايران از كمتر از هشت هزار نفر به حدود پنجاه هزار نفر رسيد. (8)
\r\n4- اشاعه فساد
\r\nحضور امريكايي ها در ايران و برخورداري آنان از مصونيت قضايي، زمينه مناسبي شد براي افزايش جرايم و اشاعه فساد. تعارض هاي فرهنگي و رفتار اهانت آميز آنان نسبت به آداب و رسوم جامعه مسلمان ايران، حس مذهبي مردم را مي آزرد و موجب اوج گيري احساسات ضدامريكايي شد.
\r\nدر نهايت و سه ماه پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، با تصويب شوراي انقلاب، دولت موقت لايحه كاپيتولاسيون را لغو كرد و براي امريكاييان محدوديت هاي زيادي ايجاد شد.
\r\nتصويب و اجراي كاپيتولاسيون، آسيب ها و صدمات سياسي ، فرهنگي و اجتماعي بيشماري را بر ايران وارد كرد ، كه اقدام به موقع امام، موجب سرنگوني نظام استبدادي و پوشالي شاهنشاهي شد.
\r\nپس از پيروزي انقلاب اسلامي در تاريخ 23 ارديبهشت 1358، با تصويب شوراي انقلاب، لايحه كاپيتولاسيون لغو شد.
\r\nمنابع :
\r\n1) قران كريم ، سوره نساء ، آيه 141
\r\n2) محمدحسين طباطبايي، تفسير الميزان، ج5، ص189
\r\n3) مسعود اسداللهي، احياي كاپيتولاسيون و پيامدهاي آن، تهران، سازمان تبليغات، 1373، ص47
\r\n4) محمدرضا حكيمي، تفسير آفتاب، تهران، سازمان تبليغات اسلامي، 1373، ص158
\r\n5) صحيفه امام، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، ج1، ص409
\r\n6) همان، ج 1، ص 411 و 415
\r\n7) همان، ج5، ص 172 و 173
\r\n8) مسعود اسداللهي، احياي كاپيتولاسيون و پيامدهاي آن؛ همان، ص
\r\n
