روابط عمومی

 

به گزارش پایگاه خبری دانشگاه، در گفت‌وگویی صمیمانه و تفصیلی با دکتر جعفر شانظری، استاد تمام گروه فلسفه و کلام اسلامی و رئیس فرهیخته این دانشکده، سیر تکوین تاریخی، ابعاد ساختاری و تشکیلاتی، نقش‌آفرینی در ارتقای سرمایه اجتماعی، چالش‌های زیرساختی، برنامه‌های نوآورانه آموزشی و پژوهشی، و چشم‌انداز گفت‌وگوی ادیان و نشریات بین‌المللی این مجموعه علمی به بحث گذاشته شده است.

مشروح مصاحبه:

استاد ارجمند، جناب آقای دکتر شانظری؛ ضمن سپاس از وقتی که در اختیار ما قرار دادید، در مطلع سخن لطفاً خلاصه‌ای از سیر علمی و تحصیلات حوزوی و دانشگاهی، مرتبه علمی و زمینه‌های پژوهشی و تألیفات شاخص خود را برای مخاطبان و جامعه دانشگاهی تبیین بفرمایید.

در ابتدا بنده نیز از شما و همکاران پرتلاش مجموعه روابط عمومی تشکر می‌کنم که فرصت معرفی ظرفیت‌ها و رسالت‌های دانشکده الهیات و معارف اهل‌بیت (ع) را فراهم آوردید.

اگر بخواهم اجمالی از مسیر علمی خود عرض کنم، توفیق داشتم از سال ۱۳۴۹ وارد حوزه علمیه اصفهان شوم و تا سال ۱۳۵۶ سطوح مقدماتی و بخشی از دروس سطح را در این حوزه طی کنم. از سال ۱۳۵۶ به حوزه علمیه قم هجرت کردم و حدود ۱۰ تا ۱۵ سال در مجامع علمی و سطوح عالی و درس خارج فقه و اصول و حکمت حوزه علمیه قم شاگردی کردم. از سال ۱۳۶۸ همکاری علمی بنده با مجامع دانشگاهی و دانشگاه قم آغاز شد که البته در آن زمان عنوان «مجتمع آموزش عالی قضایی و تربیتی» را داشت. در پی این همکاری‌های تدریسی، پس از اخذ مدرک کارشناسی ارشد، در سال ۱۳۷۱ رسماً به عضویت هیئت علمی آن مجموعه درآمدم.

پس از آن، دوره دکتری تخصصی حکمت و فلسفه اسلامی را در دانشگاه اصفهان گذراندم. اکنون سال‌هاست که مفتخر به تدریس در کسوت استاد دانشگاه اصفهان هستم. محور عمده پژوهش‌ها، راهنمایی پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها، مقالات و کتاب‌های بنده معطوف به حکمت اسلامی—اعم از حکمت مشاء و حکمت متعالیه صدرایی—بوده است. تاکنون نزدیک به ۸۰ تا ۹۰ مقاله علمی‌پژوهشی و چندین اثر و کتاب به چاپ رسانده‌ام. از جمله فعالیت‌های پژوهشی شاخص اخیرم، نگارش شرح و تبیین مبسوط کتاب ارزشمند «الشواهد الربوبیه» صدرالمتألهین با محوریت تقریرهای فاضل معظم، مرحوم استادحشمت‌پور است که تدوین و نگارش آن در دست انجام است؛ مجموعه‌ای مفصل در پنج تا شش مجلد که بحمدالله جلد نخست آن انتشار یافته، جلد دوم زیر چاپ است و مجلدات بعدی در آستانه آماده‌سازی قرار دارد.

همچنین علقه و پیوند بنده با بدنه حوزه هرگز گسسته نشده است؛ سال‌هاست در مراکز تخصصی حوزوی برادران و خواهران اصفهان در سطوح ۳ و ۴ (معادل ارشد و دکتری) تدریس دارم و روزهای پایان هفته نیز به تدریس این مباحث تخصصی برای طلاب اشتغال دارم.

پیش از تصدی مسئولیت خطیر دانشکده الهیات، چه تجارب مدیریتی و اجرایی در سطح دانشگاه اصفهان یا دیگر مراکز علمی داشته‌اید و این اندوخته‌ها تا چه میزان در پیشبرد امور کنونی دانشکده راه‌گشا بوده است؟

بنده هم‌زمان با فعالیت‌های مستمر آموزشی و پژوهشی، همواره در عرصه‌های اجرایی و مدیریتی نیز حضور فعال داشته‌ام. از اوایل دهه ۷۰ (حدود سال‌های ۷۳ و ۷۴) معاون آموزشی دانشگاه قم بودم و حدود ۵ سال در آن سمت خدمت کردم. اواخر دهه ۷۰ (حدود سال‌های ۷۸ و ۷۹) ابتدا به‌صورت مأمور به دانشگاه اصفهان آمدم و مسئولیت دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری و مدیریت گروه معارف علوم پزشکی را عهده‌دار شدم؛ هم‌زمان مدیریت گروه معارف اسلامی دانشگاه اصفهان را نیز بر عهده داشتم. در سال ۱۳۸۳ پرونده استخدامی من به‌طور کامل به دانشگاه اصفهان منتقل گردید.

پس از انتقال، به مدت هشت سال در جایگاه معاونت فرهنگی دانشگاه اصفهان توفیق خدمت داشتم و در مقاطعی نیز مدیر گروه فلسفه و کلام اسلامی بودم. این پیشینه اجرایی ممتد از معاونت آموزشی تا مدیریت گروه‌های آموزشی، مسئولیت نهاد و معاونت فرهنگی دانشگاه موجب شد که با ساختار، مطالبات و اقتضائات زیست‌بوم دانشگاه کاملاً آشنا باشم و آن تجارب را در راستای ارتقای جایگاه دانشکده الهیات به کار بگیرم.

همواره در بدنه دانشگاهی چهره‌ای مورد احترام، مصلح و اثرگذار بوده‌اید. ریشه این سرمایه اعتمادساز و تعامل مثبت همکاران و دانشجویان را در چه می‌دانید؟

این ابراز لطف، ناشی از بزرگواری همکاران و دانشجویان عزیز است. همواره دو اصل زیربنایی را در ساحت مدیریت سرلوحه قرار داده‌ام:

نخست، نگاه کرامت‌محور و انسان‌مدار به مخاطب است؛ چه استاد، چه کارمند و چه دانشجو. دوم، التزام عملی به اخلاق مدیریت. گاهی ما را بیشتر «اهل علم» می‌شناسند تا «اهل عمل»، اما همواره کوشیده‌ام در صحنه عمل مدیریتی، عدالت، اخلاق، شفافیت و صمیمیت حاکم باشد. چه در دوران حضور در دانشگاه قم و چه در دهه‌های حضورم در دانشگاه اصفهان، همواره روابط دوستانه و صمیمی اولویت داشته و خوشبختانه این نگاه پیوسته بازخورد مثبتی از سوی همکاران و دانشجویان به همراه داشته است.

دانشکده الهیات و معارف اهل‌بیت (ع) چه جایگاه و کارکردی در ساختار علوم انسانی دانشگاه اصفهان دارد؟ لطفاً نگاهی تحلیلی به پیشینه شکل‌گیری، فلسفه نام‌گذاری و هویت ساختاری آن داشته باشید.

دانشکده الهیات نسبت به قامت دانشگاه اصفهان ساختاری نسبتاً نوپا به‌شمار می‌رود. در دهه‌های پیشین، برخلاف دانشگاه‌های جامع کشور نظیر تهران، فردوسی مشهد، تبریز، شیراز و شهید چمران اهواز که همگی از دانشکده مستقل الهیات برخوردار بودند، دانشگاه اصفهان فاقد چنین جایگاهی بود. از اوایل دهه هفتاد ابتدا یک «گروه الهیات» در دل دانشکده ادبیات و علوم انسانی شکل گرفت. با گسترش فعالیت‌ها، این هسته به دو گروه مستقلِ «فلسفه و کلام اسلامی» (الهیات عقلی) و «علوم قرآن و حدیث» ارتقا یافت و سال‌ها در کنار گروه‌های ادبیات، تاریخ و جامعه‌شناسی به حیات علمی خود ادامه داد. در اواخر دهه هشتاد، با تصویب مدیریت وقت و با رویکرد نوین بومی‌سازی و تأسیس رشته‌های نو، واحدی مستقل تحت عنوان «دانشکده الهیات و معارف اهل‌بیت (ع)» پایه‌گذاری شد؛ اما در ابتدای تأسیس، به دلیل عدم وجود حداقل سه گروه آموزشی و کمبود نصاب هیئت علمی مصوب، هنوز با اسکلت یک دانشکده تمام‌عیار فاصله داشت.

سرانجام در اوایل دهه نود، مدیریت دانشگاه با تصمیماتی سنجیده، گروه‌های «فلسفه و کلام اسلامی» و «علوم قرآن و حدیث» را از دانشکده ادبیات تفکیک و به این مجموعه ملحق کرد. همچنین «گروه معارف اسلامی»که از دهه‌های پس از انقلاب مسئولیت ارائه دروس معارف عمومی دانشگاه را عهده‌دار بود به این مجموعه پیوست و به این ترتیب ساختاری چهارگانه شکل گرفت. با ورود بنده نیز ضرورت تجدید ساختار و کالبدشکافی سازمانی احساس شد و اکنون ساختار  نوینی با تصویب و ارتقا به پنج گروه آموزشی طراحی شده است.

در خصوص اضافه شدن گروه پنجم یعنی «ادیان و عرفان» و رسالت تمدنی آن در جهان‌شهر اصفهان چه تدابیری اندیشیده شده است؟

اساس و گوهر دانشکده‌های الهیات، حوزه «دین‌پژوهی تطبیقی» و «گفت‌وگوی ادیان» است؛ حلقه‌ای مفقوده که جای خالی آن در دانشگاه اصفهان به‌شدت احساس می‌شد. از منظر توحیدی، تمام پیامبران از آدم تا خاتم (ص) منادی یک حقیقت و دین واحد الهی بوده‌اند که در شرایع گوناگون تجلی یافته است. اصفهان به عنوان بستری دیرپا و کهن برای همزیستی مسالمت‌آمیز مسلمانان، ارامنه مسیحی و کلیمیان، شایسته‌ترین کانون برای این مفاهمه است؛ چراکه تحقق تمدن گفت‌وگو و زمینه‌سازی صلح جهانی از گذرگاه گفت‌وگوی بین‌الادیانی می‌گذرد.

ما در دانشکده این حرکت را کلید زدیم؛ سه دوره پذیرش دانشجوی کارشناسی رشته «ادیان و عرفان» انجام شده و مجوز کارشناسی ارشد آن نیز اخذ شده و در مسیر ابلاغ نهایی است و ان‌شاءالله به‌زودی به یک گروه مستقل تبدیل می‌گردد. حتی اساتید را هدایت کردیم تا از علمای برجسته ادیان توحیدی برای حضور و سخنرانی در نشست‌های دانشگاهی دعوت کنند؛ جلساتی بسیار موفق با محققان اهل کتاب، از جمله اساتید مسلط به فلسفه یهود (نظیر ابن میمون)، برگزار شد که با استقبال شورانگیز دانشجویان روبه‌رو گردید. این رویکرد، در آینده افق و اعتبار بین‌المللی ویژه‌ای به دانشکده الهیات دانشگاه اصفهان خواهد بخشید.

هم‌اکنون دانشکده به لحاظ سرمایه انسانی (اساتید، کارکنان و دانشجویان) و زیرساخت فیزیکی در چه وضعیتی قرار دارد؟

• اعضای هیئت علمی: در حال حاضر دانشکده از توان علمی ۵۱ عضو هیئت علمی تمام‌وقت (با احتساب یک بازنشستگی اخیر) بهره می‌برد.
• دانشجویان: بالغ بر ۱۱۵۰ دانشجو در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی مشغول به تحصیل هستند.
• کارکنان و کادر اداری: به تفکیک هر گروه آموزشی یک کارشناس دارد، اما نیروهای پشتیبانی و اداری به علت اشتراک مکانی، در تعامل با دانشکده ادبیات سامان‌دهی شده‌اند و مجموع کادر کارشناسی و اداری دانشکده حدود ۹ نفر است.
• زیرساخت کالبدی و فضاهای فیزیکی: واقعیت این است که علی‌رغم این ظرفیت سترگ علمی، دانشکده هنوز از یک ساختمان فیزیکی یکپارچه و مستقل محروم است؛ بخشی از اساتید و کارمندان ما در دانشکده ادبیات و بخشی در ساختمان روبرو (شاخص پژوه سابق) مستقرند. امیدواریم با مساعی دانشگاه و یاری خیّران آموزش عالی، بسترسازی سخت‌افزاری لازم در شأن این دانشکده به‌زودی تکمیل شود.

باید تأکید کنم محصول راستین دانشگاه، سرمایه اجتماعی و والاترین تجلی آن نیروی انسانی متعهد و کارآمد است. تحقق این مهم دو بال اساسی می‌طلبد: بال علم و مهارت، و بال معنویت، ارزش‌مداری، هویت‌بخشی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی. رسالت بنیادین دانشکده الهیات ایفای نقش مؤثر در این جهت است.

رسالت‌ها، حوزه‌های مأموریتی و وضعیت گروه‌های آموزشی دانشکده را چگونه طبقه‌بندی می‌فرمایید؟

پیکره دانشکده هم‌اکنون از گروه‌های زیر تشکیل یافته است:

1. گروه معارف اسلامی: با ۱5 عضو هیئت علمی، وظیفه خطیر ارائه دروس معارف و عمومی را برای کل دانشجویان دانشگاه بر عهده دارد. مأموریت اصلی این گروه، تثبیت هویت اصیل «ایرانی-اسلامی»، بازخوانی پیشینه کهن فرهنگی، هنری، ادبی و ارزش‌های معنوی برای جوانان دانشجو در تمام رشته‌ها است. این گروه دوره‌های تحصیلات تکمیلی ارشد را نیز برگزار می‌کند.
2. گروه معارف اهل‌بیت (ع): با هدف بازخوانی و استخراج نظام‌مند گزاره‌های معرفتی دین بر مبنای تعالیم عترت طاهره (ع) و پایه‌ریزی علوم انسانی با مبانی اصیل اسلامی-ایرانی شکل گرفته است. این گروه مأموریتی بین‌رشته‌ای در حوزه‌های فقه و حقوق، اقتصاد اسلامی، اخلاق و معارف دارد و در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد به جذب دانشجو می‌پردازد.
3. گروه فلسفه و کلام اسلامی: با رویکردی عقلانی، تفکر انتقادی، روش‌مند و استدلالی به تبیین و تحلیل گزاره‌های الهیاتی، حکمت و کلام اسلامی می‌پردازد و در هر سه مقطع کارشناسی، ارشد و دکتری تخصصی فعال است.
4. گروه علوم قرآن و حدیث: متمرکز بر مباحث متن‌پژوهی، تفسیر، روش‌شناسی قرائت و تدوین تاریخ قرآن، نقد آرا و آموزه‌های روایی است و این گروه نیز در هر سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری فعالیت پررونقی دارد.
5. گروه ادیان و عرفان (در شرف استقلال کامل): معطوف به دین‌پژوهی، عرفان‌های اصیل و گفت‌وگوی بین‌الادیانی که تاکنون سه دوره کارشناسی جذب داشته و مقطع ارشد آن نیز در مسیر اقدام است.

در ساحت آموزش و نوسازی برنامه‌های درسی چه دستاوردهایی حاصل شده است؟ مسئله بازنشستگی اساتید پیشکسوت و جذب نخبگان جوان را چگونه دنبال می‌کنید؟

در حوزه آموزش چند گام کلیدی برداشته شد:

• بازنگری سرفصل‌ها: با هدف کاربردی‌سازی و پاسخ به اقتضائات زیست‌بوم جامعه، عناوینی چون کلام جدید، مباحث دین‌پژوهی و ارتباط دین و جامعه در گروه‌ها بازنگری و عملیاتی شد.
• جذب اعضای هیئت علمی مستعد و جوان: در گروه‌های فلسفه، علوم قرآن و معارف اهل‌بیت (ع) تعدادی از همکاران برجسته—از جمله خود بنده—در آستانه بازنشستگی قرار داریم. جبران این خلأ همتی جهادی در تخصیص ردیف‌های استخدامی می‌طلبد. تا این لحظه توانسته‌ایم چند تن از جوانان خوش‌فکر، مسلط به زبان‌های بین‌المللی و ابزارهای نوین دانشی را جذب کنیم و برای تقویت کادر گروه ادیان نیز از مسیر مأموریت اساتید نخبه فارغ‌التحصیل از دانشگاه‌های معتبر داخلی و خارجی اقدام کرده‌ایم.

دانشکده الهیات در مسیر تعامل میان‌رشته‌ای با سایر حوزه‌های علمی به‌ویژه علوم پایه، تجربی و فنی چه کارنامه‌ای داشته است؟

تعامل میان‌رشته‌ای از راهبردهای جدی ماست، هرچند معتقدیم هنوز با نقطه مطلوب فاصله داریم. تجارب امیدبخشی در این راستا به ثبت رسیده است؛ از جمله برگزاری همایش‌ها و نشست‌های مشترک میان انجمن‌های علمی، نظیر تعامل گروه فلسفه با گروه فیزیک، و همچنین سلسله‌نشست‌های قرآنی مشترک با گروه زیست‌شناسی در حوزه حیات و اعجازهای علمی. دانشکده پتانسیل بالایی در همکاری با علوم تربیتی و سایر دانشکده‌ها دارد که در آینده با بلوغ ساختاری دانشکده بیش از پیش بسط خواهد یافت.

شاخص‌های پژوهشی دانشکده در حوزه تألیف کتاب، مقالات معتبر و اجرای طرح‌های پژوهشی کاربردی را چگونه ارزیابی می‌فرمایید؟

با وجود نوپایی دانشکده، تراز تولیدات علمی قابل توجه است:

• تألیف کتب مرجع: اساتید پیشکسوت و جوان ما در حوزه‌های علوم قرآن، حکمت اسلامی و معارف، آثار تألیفی ارزشمندی منتشر کرده‌اند؛ به‌طوری‌که برخی اعضا به تنهایی صاحب ۵ تا ۸ جلد کتاب فاخر و مرجع هستند.
• مقالات ملی و بین‌المللی: در عرصه بین‌المللی نیز اساتید ما با وجود محدویت‌های تحریمی و تعصبات ژورنال‌های غربی در برابر مقالات پژوهشگران ایرانی، انتشارات موفقی داشته‌اند.
• طرح‌های پژوهشی جامعه‌محور: هرچند طرح‌های برون‌دانشگاهی در علوم انسانی نیازمند بسترسازی ساختاری بیشتری است، اما اعضای هیئت علمی ما پیشگام بوده‌اند؛ اساتیدی چون دکتر طیب‌نیا با تاسیس  علمی مراکزی نظیر پژوهشکده مهرستان و پژوهشکده مطالعات وقف و نیکوکاری، و همکاران گروه علوم قرآن از جمله دکتر احمدنژاد طرح‌های ارزنده‌ای را با آموزش و پرورش و نهادهای اجرایی استان به سرانجام رسانده‌اند.

 

وضعیت و اعتبار علمی نشریات تخصصی دانشکده الهیات در سطح وزارت علوم و پایگاه‌های استنادی به چه صورت است؟

در حال حاضر سه نشریه شاخص و اثرگذار تحت مدیریت علمی دانشکده منتشر می‌شود:

1. مجله « الهیات تطبیقی»: این نشریه را سال‌ها پیش شخصاً پیگیری، پایه‌گذاری و مجوز آن را از وزارت علوم اخذ نمودم و تاکنون مدیرمسئول آن هستم. مجله دارای رتبه «الف» وزارت علوم است، داوری‌های دقیقی دارد و اخیراً برخی شماره‌های آن نیز به زبان انگلیسی انتشار یافته و مقدمات ارتقای نمایه بین‌المللی آن در حال پیگیری است.
2. مجله تخصصی «پژوهش های زبانشناختی قرآن»: این مجله نیز به همت گروه علوم قرآن و حدیث و از انتشارات سرآمد، با رتبه علمی «الف» در سطح وزارت عتف منتشر می‌شود و حجم مقالات فاخر قابل توجهی را منتشر می‌کند.
3.  نشریه مطالعات وقف و امور خیریه: از سال 1402 با هدف شناسایی و حل مشکلات این حوزه و ایجاد روابط دانشگاهی پویا بین محققان  با معیارهای نوآوری، اهمیت، جامعیت و کاربردی بودن  توسط پژوهشکده مربوطه منتشر میشود.

در حوزه برپایی کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره، و همایش‌های علمی شاخص چه گام‌هایی برداشته‌اید؟

در برگزاری رویدادها، همایش ملی «اخلاق کاربردی» و چند همایش تخصصی در حوزه فلسفه با همکاری مراکز علمی برگزار شده است. همچنین سه همایش بین المللی معتبر (سلامت معنوی از منظر امام علی (ع)، مطالعات قرآنی و سیره نبوی از منظر اروپاییان و اخیراً همایشی مربوط به عتبات عالیات) به همت و همکاری مجدانه دکتر عزیزخانی و دکتر هاشم زاده برگزار شده است. نشست‌های مکرر نقد کتاب‌  و به‌ویژه دعوت از مفاخر ملی و استوانه‌های حکمت کشور نظیر استاد دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی از برنامه‌های مستمر ما بوده است. همچنین در تدارک هستیم در مناسبت‌هایی چون روز جهانی فلسفه و سالگرد ارتحال علامه طباطبایی (ره)، زمینه حضور اندیشمندان برجسته فلسفه و حکمت را در جمع اساتید و دانشجویان بیش از پیش فراهم آوریم.

کلام پایانی و پیام به جامعه دانشگاهی:

دانشکده الهیات و معارف اهل‌بیت (ع) دانشگاه اصفهان مصمم است در تراز پایتخت تمدنی ایران اسلامی، بالنده و اثرگذار به تربیت نسلی مزین به «حکمت، بینش، مسئولیت‌پذیری اخلاقی و توانمندی علمی» بپردازد و با هم‌افزایی همه‌جانبه، هویت تمدن‌ساز علوم انسانی را در افق دانشگاه تبیین نماید.