در دومین نشست از سلسله‌نشست‌های «اصفهان‌شناسی» در دانشگاه اصفهان مطرح شد؛
دکتر رسول رکنی‌زاده: دانشنامه اصفهان نباید گزارشی صرفاً تاریخی باشد / کشف هویت یکپارچه و عبور از بحران بی‌هویتی با پیوند میان اندیشه، زیست‌بوم و آینده
دومین نشست از سلسله‌نشست‌های تخصصی «اصفهان‌خوانی» با حضور استادان، پژوهشگران و صاحب‌نظران در دانشگاه اصفهان برگزار شد. دکتر رسول رکنی‌زاده در این نشست با تأکید بر اینکه دانشنامه اصفهان پروژه‌ای فراتر از گردآوری صِرف داده‌های تاریخی است، آن را جریانی پویا، پیوسته و هویت‌بخش از گذشته تا آینده خواند و هشدار داد: جامعه‌ای که تاریخ و پیوستگی اندیشه‌اش را فراموش کند، همانند انسانی مبتلا به آلزایمر، توان طراحی و ساختن آینده را از دست خواهد داد.
به گزارش پایگاه خبری، رئیس دانشگاه اصفهان، دانشنامه اصفهان را بستری برای بازخوانی هویت یکپارچه این کهن‌شهر، فهم گسست میان تفکر و فناوریِ ساخت‌وساز مدرن و مواجهه با چالش‌های حاد امروز نظیر فرونشست زمین و بحران‌های زیست‌محیطی دانست.
شایان ذکر است، دومین نشست از سلسله‌نشست‌های علمی «اصفهان‌خوانی» با هدف بازشناسی ابعاد تمدنی، هویتی و فرهنگی اصفهان و بررسی چشم‌انداز تدوین «دانشنامه اصفهان» با حضور جمعی از استادان برجسته، پژوهشگران تاریخ و فرهنگ و با حضور دکتر عدالت‌نژاد در دانشگاه اصفهان برگزار گردید.
دانشنامه اصفهان؛ جریانی زنده و امتدادی از گذشته به آینده
دکتر رسول رکنی‌زاده در ابتدای این نشست با عرض خیرمقدم به استادان، اعضای هیات علمی گروه تاریخ و میهمانان به‌ویژه دکتر عدالت‌نژاد، تدوین دانشنامه اصفهان را اقدامی بنیادین و شایسته نام و تبار این شهر تاریخی توصیف کرد و گفت: «دانشنامه‌ها در بنیاد خود رسالت هویت‌بخشی به یک شهر و پیکره تمدنی را بر عهده دارند. هرچند در نگاه نخست تدوین دانشنامه غالباً رسالتی بر دوش پژوهشگران تاریخ تلقی می‌شود و منظر تاریخی بی‌گمان دارای جایگاهی بی‌بدیل است، اما دانشنامه اصفهان نباید در گذشته متوقف بماند؛ این دانشنامه یک رویداد مقطعی یا صرفاً تاریخی نیست، بلکه جریانی زنده و دائمی است که از اعماق تاریخ گذشته آغاز می‌شود و باید تا افق‌های آینده امتداد یابد.»
وی در ادامه با اشاره به اینکه هدف غایی این دانشنامه «کشف حقیقت و هویت تاریخی اصفهان» است، افزود: «اصفهان دارای هویتی تکوین‌یافته و حقیقتی زنده است؛ شهری که مکتب فلسفی، فرهنگ غنی، مساجد و بناهای باشکوه و شریان حیاتی زاینده‌رود تاروپود هستی تاریخی آن را شکل داده‌اند. رسالت ما پذیرش و بازنمایی علمی این حقیقت تاریخی و امتداد بخشیدن به آن است.»
بحران بی‌هویتی در جهان معاصر و گسست میان اندیشه و ساخت‌وساز
دکتر رکنی‌زاده با برشمردن یکی از دشوارترین چالش‌های دوران کنونی یعنی «بحران هویت»، به تحلیل معماری و شهرسازی معاصر پرداخت و اظهار داشت: «در عصر شکوفایی مکتب اصفهان، عالی‌ترین جلوه‌های معماری به عرصه جهانی معرفی شد؛ این درخشش حاصل پیوند وثیق و اندام‌وار میان اندیشه فلسفی و معماری بود. اما در دوران مدرن، متأسفانه این رشته پیوند گسسته شد و تفکر عمیق بومی نتوانست در ساختارهای فناوری و کالبد ابنیه نوین بازتولید شود.»
وی با تأمل بر وضعیت کالبدی شهرهای امروز تصریح کرد: «امروز با پدیده شهر بی‌هویت روبه‌رو هستیم؛ بناهایی که ساخته می‌شوند، نه نشانی از میراث دیرینه دارند و نه با نظام اندیشگی امروز اصفهان پیوند خورده‌اند. پارادوکس دردناک این است که با تمام توان از خانه‌ها و بناهای تاریخی ۴۰۰ یا ۵۰۰ ساله حفاظت می‌کنیم چرا که آن‌ها را بخشی اصیل از جان و هویت خویش می‌دانیم، اما ساختمان‌های معاصر را تنها پس از چند دهه به سادگی کلنگی خوانده و تخریب می‌کنیم. ریشه این انفصال بنیادین میان فناوری ساخت و معماری با زیست‌بوم ما، در بحران هویت و فقدان پیوستگی در نظام اندیشه نهفته است.»
پیوستگی ساختاری مداخل دانشنامه؛ از فلسفه و سیاست تا زاینده‌رود و فرونشست زمین
دکتر رکنی‌زاده با تأکید بر اینکه دانشنامه اصفهان نباید به مجموعه‌ای از گزارش‌های مجزا و تقلیل‌یافته تاریخی بدل گردد، خاطرنشان ساخت: «مداخل این دانشنامه نباید انتزاعی و بریده از هم باشند؛ هیچ مدخلی در اصفهان مستقل از نظام اندیشگی، بستر اجتماعی، مبارزات تاریخی مردم و جایگاه معنوی آن به‌منزله دارالمؤمنین نیست. مداخل دانشنامه باید زنده باشند و پیوسته یکدیگر را فرا بخوانند و به هم ارجاع دهند.»
وی به عنوان نمونه به اهمیت مدخل «زاینده‌رود» اشاره کرد و افزود: «اگر از زاینده‌رود سخن می‌گوییم، این مدخل از یک سو باید با دوران صفویه و دستاوردهای مکتب علمی و فلسفی اصفهان پیوند بخورد و از سوی دیگر باید تا متن مسائل امروز کشیده شود؛ تا جایی که صادقانه تبیین کند چگونه در مواجهه با مدرنیته و رفتارهای ناصواب با محیط زیست، نگین تمدنی ایران امروز گرفتار فرونشست هولناک زمین و تهدید حیات اقلیمی شده است. دانشنامه زمانی اصالت دارد که تاریخ و بحران‌های زیست‌محیطی را در پیوند با یکدیگر روایت کند.»
امانت‌داری تمدنی و ضرورت روایت درست از عصر حاضر
رئیس دانشگاه اصفهان، با اشاره به نقش تدوین‌کنندگان دانشنامه در صورت‌بندی فردای این شهر گفت: «کسانی که امروز درباره هویت اصفهان قلم می‌زنند، در معماری آینده آن سهیم هستند؛ مشروط بر آنکه روایتی دقیق، جامع و شجاعانه از دوران معاصر نیز داشته باشند. ما باید بدانیم اصفهان را چگونه از پیشینیان تحویل گرفته‌ایم و با چه کیفیت و ماهیتی می‌خواهیم آن را به آیندگان بسپاریم. دانشنامه کتابی متعارف پیرامون رویدادهای گذشته نیست؛ سرمایه‌ای راهبردی و تمدنی در سطح ملی و جهانی است.»
جامعه بی‌تاریخ، جامعه‌ای آلزایمری و فاقد آینده است
دکتر رسول رکنی‌زاده در پایان سخنان خود با تمثیلی هشداردهنده نسبت به فراموشی هویت تاریخی یادآور شد: «جامعه‌ای که تاریخ خویش را از دست بدهد، همانند فردی مبتلا به آلزایمر است؛ انسانی که حافظه و گذشته‌اش را از یاد برده، قادر به ترسیم هیچ چشم‌انداز و برنامه‌ای برای آینده نخواهد بود. جامعه ناآگاه از تاریخ نیز آینده‌ای نخواهد داشت. دانشنامه اصفهان باید دیده‌بان و نگاهبان چنین هویتی باشد تا نه‌تنها از دیروز پرافتخار این مرزوبوم صیانت کند، بلکه میراثی راهگشا و روشن برای نسل‌های فردا به یادگار بگذارد.»
نظر دهید